Prof. Dr. Metin Ozata
Endokrinoloji, Diabet ve Tiroit Uzmani
Hipertiroidiye neden olan hastaliklar sunlardir:
1. Graves hastaligi,
2. Toksik noduler guatr (Tiroid bezindeki sicak bir nodulden asiri hormon salgilanmasi)
3. Tiroid bezinin iltihaplari (tiroiditler),
4. Asiri iyod alinmasi (nodulu olan hastalarin iyodlu tuz veya iyodlu oksuruk surubu icmeleri ile)
5. Asiri tiroid hormonu almakla (Tiroit hormon ilaclarinin asiri alinmasi)
Graves hastaligi tiroid bezinin nedeni bilinmeyen otoimmun bir hastaligidir. Bu hastalikta vucut tiroit bezine karsi TSH reseptor antikoru uretir ve bu antikorlar tiroit bezini uyararak asiri hormon uretmesine neden olurlar. Bu antikorlarin nasil olustugu henuz bilinmemektedir. Bu hastalarda guatr ve gozlerde one dogru cikma-firlama (oftalmopati) olusur. Hipertiroidili hastalarin cogunda (%70-80) Graves hastaligi vardir.
Sicak noduller de hipertiroidi yaparlar. Hipertiroidili hastalarin % 5’inde sicak nodul vardir.
Tiroit bezinin iltihaplari (tiroiditleri) sirasinda da hastaligin ilk asamasinda hipertiroidi gelisebilir. Tiroit bezi iltihaplarinda boyunda agri olusur. Bazi hastalarda ates vardir.
Hipertiroidisi olan bir hastada asagidaki sikayetler ve bulgular gelisir :
1. Kilo kaybi
2. Kaslarda zayiflik
3. Ellerde titreme
4. Uyumada zorluk
5. Carpinti
6. Saclarda incelme ve dokulme
7. Ciltte incelme ve nemlilik ve asiri terleme
8. Bagirsak hareketlerinde artma ve bazen ishal
9. Sinirlilik
10. Gozlerde ileri dogru firlama
11. Adetlerde bozulma
12. Tiroit bezinde buyume (guatr) olusmasi
13. Sicaga tahammul edememe
14. Erkeklerde memelerde buyume
15. Kemik erimesi (Osteoporoz)
Hipertiroidi tanisi icin kanda tiroid hormonlarina (T4 ve T3) ve TSH duzeyine bakilir. Kanda T4 ve T3 duzeyleri yuksek, TSH dusuk bulunursa hipertiroidi teshisi konur.
Hipertiroidi tedavisinde 3 yontem vardir :
1. Ilac tedavisi
2. Radyoaktif iyod tedavisi
3. Cerrahi (ameliyat)
Hipertiroidisi olan butun hastalara kanda yuksek olan tiroit hormonlarini normal duzeye getirmek icin once ilac tedavisine baslanir. Ilac olarak kimyasal ismi propiltiourasil olan ilac veya kimyasal ismi metimazol olan ilac ve beraberinde nabiz sayisini azaltacak ilaclar baslanir. Ilacin dozunu doktorunuz hastaligin siddetine gore ayarlar. Ilac tedavisine basladiktan 6-8 hafta sonra tekrar kontrole cagrilirsiniz ve hormonlarinizin durumuna gore ilac dozunun ayarlanmasi yapilir. Bu sekilde 1,5-2 ayda bir kontroller yapilarak en az 9 ay – 1 yil ilac tedavisine devam edilir ve doktorunuzun kararina gore ilac kesilebilir. Doktorun haberi olmadan ilac kesilirse hastalik tekrar alevlenir veya nuks eder. Boylece o zamana kadar yapilan tedavi de bosa gitmis olur. Bu nedenle ilac tedavisi doktorunuza danisilmadan kesilmemelidir.
Ilac tedavisi sirasinda atesiniz cikar ve bogazda agri olursa hemen doktorunuza basvurmaniz gerekir. Bu durum kanda beyaz hucrelerin (Lokosit) cok azalmasindan dolayi olmus olabilir. Cok nadir olan bu durum olusursa ilaclar kesilerek radyoaktif iyod tedavisi yapilir.
Tedavi sirasinda karaciger enzimlerinde hafif yukselmeler olabilir. Ancak bu durum hipertiroidinin etkisiyle de olabilir. Bu nedenle SGOT (AST) ve SGPT (ALT) enzim duzeyleri sik aralarla takip edilmeli ve tedaviyle birlikte enzim duzeyleri gittikce artiyorsa ilaclar kesilerek radyoaktif iyod tedavisi verilmelidir.
Ilaclar doktorunuz tarafindan kesildikten sonra hastalik ilk 6 ayda % 30-50 nuks ettiginden ilac kesildikten sonra da tekrar kontrole gelmek gerekir.
Sicak nodul varsa ilaclarla hormonlar normal duzeye getirildikten sonra radyoaktif iyod tedavisi veya ameliyat yapilir.
Ilac tedavisiyle hastaligi duzelen hastalarda ilac kesildikten sonra hastalik tekrar alevlenirse veya nuks ederse kesin tedavi dedigimiz radyoaktif iyod tedavisi veya cerrahi tedavi yapilabilir.
Hipertiroidili hastalarin dikkat etmeleri gereken bir husus IYOTLU TUZ YEMEMELERIDIR. Piyasada bazi firmalarinin urettikleri, kendiliginden tuzluklu, IYOTSUZ TUZLAR satilmaktadir. Hipertiroidisi olan hastalarin iyotsuz tuz yemeleri gerekir. Ailedeki diger kisilerin iyot almalarini saglamak icin yemekler tuzsuz yapilmali hasta iyotsuz tuz kullanmali, ailedeki diger kisiler ise iyotlu tuz kullanmalidirlar.
Sigara icenlerde hastalik zor iyilestiginden ve goz hastaligi ortaya ciktigindan SIGARA ICILMEMELIDIR.
1- Guatrin buyuk olmasi
2- Genc yastaki hastalarda
3- Hastaligi baslangicta siddetli olanlarda
4- Baslangicta oftalmopati (gozde disari firlama) olanlarda
5- Sigara icenlerde
6- Iyotlu tuz kullananlarda veya iyotlu oksuruk surubu icenlerde
7- TPO antikorlari yuksek olanlarda
8- Hormonlari normale getirebilmek icin yuksek doz antitiroid ilaclara ihtiyac olan hastalarda
9- TSH duzeylerindeki dusuklugun duzelmedigi hastalarda
Radyoaktif iyod tedavisi ayrica sicak nodulu olan ve hormonlari yuksek olan hastalarda da tercih edilen bir tedavi secenegidir. Bu hastalarda once ilaclarla hormonlar normale getirilir ve sonra radyoaktif iyod tedavisi yapilir.
Radyoaktif iyod Nukleer Tip uzmanlari tarafindan endokrinoloji uzmaninin kontrolunde verilir. Radyoaktif iyod verilmeden 3 gun once ilaclar kesilir ve radyoaktif iyod aldiktan 3-4 gun sonra tekrar baslanir. Radyoaktif iyodun kanser yapici veya ureme sistemine zararli bir etkisi yoktur. Ancak kadinlarin 6 ay sonra gebe kalmalarina izin verilir. Radyoaktif iyod alan hastalarin % 80-90’ninda ilk yil icinde kalici hipotiroidi (tiroid bezi yetmezligi) gelisir ve omur boyu tiroid hormon ilaci almalari zorunlulugu vardir. Bunu hastalarin bastan bilmeleri ve kabul etmeleri gerekir.
Radyoaktif Iyod Tedavisi Alan Hastalara Ogutler:
1- Hastanin kullandigi catal, kasik ve bicak baskasi tarafindan kullanilmaz. Bulasiklar bulasik makinesinde yikanmalidir.
2- Yeni dogan cocuklar (8 yas alti cocuklar) ve gebe kadinlarla yakin temas yasaklanir. Ancak ayni odada oturabilirler.
3- Hastanin bebegi varsa emzirmesi yasaklanir.
4- Tuvalet sonrasi tuvalet 2 kez yikanmali ve eller iyice yikanmalidir.
5- Bogazda veya boyunda agri olursa aspirin veya diger benzer ilaclar faydali olabilirse de doktorunuza danismadan almayiniz.
6- Sinirlilik, ellerde titreme veya carpinti olursa (radyasyon tiroiditi) doktora basvurmalidir.
Cerrahi (Ameliyat) Tedavisi:
Hipertiroidisi olan hastalardan guatri buyuk olanlarda tavsiye edilir. Tiroit bezinin bir kismi veya tamamina yakini ameliyatla alinir. Ameliyat oncesi ilac tedavisiyle hormonlarin normal duzeye gelmesi saglanmalidir.
Ameliyat ayrica sicak nodulu olan, ancak nodul capi buyuk olan hastalarda tercih edilen bir tedavi secenegidir